Trong năm mở đầu của Kế hoạch 5 năm lần thứ 15, Trung Quốc xác định ba từ khóa trọng tâm trong công tác “tam nông” gồm: sản xuất lương thực, nâng cao thu nhập cho nông dân và xây dựng nông thôn. Cách tiếp cận này thể hiện sự hoạch định chiến lược mang tính hệ thống và tư duy triển khai đồng bộ của Trung Quốc đối với lĩnh vực nông nghiệp, nông dân và nông thôn. Nhân dịp này, chúng tôi đã mời PGS.TS Lê Thị Thanh Hà, Phó Viện trưởng Viện Triết học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, nhà nghiên cứu về các vấn đề nông nghiệp Việt Nam, viết bài bình luận với nhan đề: “Ba ‘từ khóa’ trong công tác nông thôn Trung Quốc năm 2026 gợi mở hướng tư duy cho chuyển đổi tại Việt Nam”. Bài viết chia sẻ những quan sát và phân tích của tác giả về cách tiếp cận của Trung Quốc, đồng thời gợi mở một số suy nghĩ cho tiến trình chuyển đổi ở Việt Nam：

Là một nhà nghiên cứu xã hội học nông nghiệp Việt Nam, tôi luôn theo sát những động thái chính sách và kinh nghiệm thực tiễn của nước láng giềng Trung Quốc trong lĩnh vực phát triển nông nghiệp, nông thôn. Hội nghị Trung ương về Công tác Nông thôn của Trung Quốc vừa diễn ra gần đây đã xác định rõ ba “từ khóa” – “sản xuất lương thực”, “tăng thu nhập cho nông dân”, “xây dựng nông thôn” – là trọng tâm công việc của năm mới. Điều này không đơn thuần là liệt kê nhiệm vụ, mà phản ánh một sự nắm bắt chiến lược sâu sắc và có hệ thống đối với các vấn đề nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong tổng thể tiến trình hiện đại hóa kiểu Trung Quốc.

 Đối với Việt Nam, cũng đang ở giai đoạn then chốt tăng tốc chuyển đổi từ nông nghiệp truyền thống sang hiện đại, việc thấu hiểu logic đằng sau ba từ khóa này có thể mang lại những bài học quý giá liên quan đến triết lý và con đường phát triển nông thôn của Việt Nam, không chỉ là nơi sản xuất nông nghiệp, mà còn là không gian phát triển kinh tế – xã hội toàn diện, kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc văn hóa nông thôn.

Trước hết, việc Trung Quốc đặt “sản xuất lương thực” lên hàng đầu và trao cho nó nội hàm mới là điều đáng để Việt Nam suy ngẫm. Điều Trung Quốc nhấn mạnh – “kiên quyết không lơ là nắm chắc sản xuất lương thực” – không còn chỉ là theo đuổi sự ổn định về sản lượng, mà còn thông qua việc tăng cường cơ sở hạ tầng thủy lợi, năng lực phòng chống biến đổi khí hậu và giảm nhẹ thiên tai, đột phá công nghệ then chốt và chuyển giao ứng dụng, để xây dựng một hệ thống đảm bảo an ninh lương thực linh hoạt và bền vững hơn, tức là “nâng cao năng lực sản xuất tổng hợp của nông nghiệp”. Điều này có ý nghĩa thực tiễn mạnh mẽ với Việt Nam. Việt Nam đã là nước xuất khẩu nông sản quan trọng của thế giới, kỹ thuật chọn tạo giống lúa cùng năng suất của một số cây công nghiệp đáng tự hào. Tuy nhiên, xuất khẩu nông sản của chúng ta vẫn chủ yếu ở dạng sơ chế, giá trị gia tăng thấp, và cơ sở hạ tầng nông nghiệp, đặc biệt là năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu, vẫn còn yếu. Cách làm của Trung Quốc gợi mở rằng, song song với việc duy trì và mở rộng lợi thế xuất khẩu, chúng ta phải đồng thời thúc đẩy hai sự “đào sâu”: Một là, đào sâu hệ thống sản xuất, tức tăng đầu tư dài hạn vào các lĩnh vực nền tảng như thủy lợi đồng ruộng, khoa học chọn giống, nông nghiệp số, ứng dụng công nghệ số để kết nối nông dân với thị trường, dịch vụ công, và tri thức mới nhằm tăng cường năng lực nội sinh chống chịu rủi ro với môi trường tự nhiên và thị trường nông nghiệp. Hai là, kết hợp chặt chẽ “an ninh lương thực” với “nâng cao giá trị”, đẩy mạnh phát triển công nghiệp chế biến sâu nông sản hiện đại và xây dựng thương hiệu, để sản phẩm nông nghiệp cuối cùng “Made in Vietnam”, chứ không chỉ là nguyên liệu thô, chinh phục thị trường quốc tế. Điều này đòi hỏi tầm nhìn chiến lược và sự định hướng bền vững ở cấp quốc gia.

Từ khóa thứ hai: “tăng thu nhập cho nông dân” là một ưu tiên trọng tâm trong công tác nông thôn năm 2026, gắn trực tiếp với chiến lược phục hưng nông thôn và hiện đại hóa nông nghiệp. Việc nâng cao thu nhập nông dân không chỉ nhằm cải thiện đời sống mà còn được xem là động lực mở rộng tiêu dùng nội địa, giúp nền kinh tế tăng trưởng bền vững. Thông qua việc hoàn thiện cơ chế bảo đảm thu nhập cho nông dân trồng lúa, tối ưu hóa dịch vụ lao động, hỗ trợ khởi nghiệp về quê, phát triển ngành công nghiệp làm giàu ở cấp huyện, hoàn thiện cơ chế liên kết doanh nghiệp - nông dân, Trung Quốc nhằm xây dựng một mạng lưới tăng thu nhập đa dạng và vững chắc cho nông dân. Điều này có giá trị tham khảo trực tiếp cho Việt Nam trong việc đặt nông dân ở trung tâm chính sách, không chỉ hỗ trợ sản xuất, mà còn tạo cơ hội việc làm phi nông nghiệp, khởi nghiệp nông thôn, và phát triển dịch vụ cộng đồng. Thành tựu nông nghiệp của Việt Nam không thể tách rời sự lao động cần cù của hàng triệu hộ nông dân nhỏ, nhưng làm thế nào để đảm bảo họ được chia sẻ công bằng và đầy đủ hơn lợi ích từ hiện đại hóa nông nghiệp và toàn cầu hóa, là vấn đề quan trọng liên quan đến công bằng xã hội và phát triển bền vững. Chúng ta có thể rút ra cảm hứng từ cách tiếp cận của Trung Quốc: Một là. củng cố các tổ chức hợp tác xã nông dân, liên kết thị trường – doanh nghiệp – nông dân giúp họ học hỏi mô hình hợp tác xã kiểu mới và doanh nghiệp nông nghiệp để nâng cao giá trị sản phẩm. Hai là, thực sự coi trọng và kích hoạt “kinh tế cấp huyện”, khuyến khích phát triển du lịch nông thôn, chế biến sâu, và thương mại điện tử nông sản để tăng thu nhập bền vững, qua đó tạo thêm cơ hội việc làm và khởi nghiệp tại chỗ cho nông dân, giảm áp lực mất cân bằng đô thị - nông thôn. Ba là, hoàn thiện hệ thống dịch vụ tài chính, bảo hiểm xã hội bao trùm cho hộ nông dân nhỏ, giảm rào cản và rủi ro khi họ tham gia vào nông nghiệp hiện đại. Cơ chế “liên kết doanh nghiệp - nông dân” của Trung Quốc đã cung cấp ý tưởng thiết kế thể chế cho vấn đề này.

Cuối cùng, việc Trung Quốc nâng “xây dựng nông thôn” lên tầm quan trọng chiến lược ngang bằng với phát triển sản xuất và triển khai một cách hệ thống, cho thấy sự nhận thức toàn diện về giá trị nông thôn. Xây dựng nông thôn của Trung Quốc không chỉ là nơi bảo đảm an ninh lương thực, duy trì ổn định chính trị và xã hội, là không gian bảo tồn văn hóa truyền thống, đồng thời giữ vai trò chiến lược trong bảo vệ lãnh thổ và an ninh quốc gia mà còn bao trùm việc tối ưu hóa không gian lãnh thổ, bổ sung các điều kiện sinh hoạt hiện đại còn thiếu, nâng cao hiệu quả quản trị, bồi dưỡng văn minh làng quê – những “nhiệm vụ mềm”, với mục tiêu tạo dựng nông thôn “đáng sống, đáng làm việc, hài hòa và đẹp đẽ”. Điều này mang lại sự gợi mở sâu sắc cho Việt Nam đang thúc đẩy xây dựng nông thôn mới. Thực tiễn của Trung Quốc cho thấy, xây dựng nông thôn không thể là một công trình làm đẹp biệt lập, mà phải kết hợp sâu sắc với phát triển ngành công nghiệp, đổi mới quản trị và phát triển con người. Chúng ta cần học hỏi tinh thần “kiên trì như đóng đinh” của Trung Quốc trong việc tiếp tục cải thiện môi trường, và quan trọng hơn là học hỏi tư duy hệ thống của họ khi coi xây dựng nông thôn là tạo ra “không gian sống chất lượng”, gắn tăng trưởng với bảo vệ môi trường và gìn giữ văn hóa làng quê, từ đó giữ chân nhân tài, bồi dưỡng động lực nội sinh.

Tóm lại, ba “từ khóa” nổi bật tại Hội nghị Trung ương về Công tác Nông thôn của Trung Quốc tạo thành một thể thống nhất hữu cơ, mắt xích liên kết với nhau: năng lực sản xuất lương thực vững chắc là nền tảng, tăng trưởng thu nhập bền vững là động lực, và môi trường nông thôn đáng sống là nơi chứa đựng và đích đến. Đối với Việt Nam, trong hành trình “Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, tư duy chính sách nông nghiệp của chúng ta cũng cần được nâng cấp tương ứng, từ chỗ tập trung chủ yếu vào đột phá kỹ thuật ở đầu sản xuất và mở rộng thị trường xuất khẩu, chuyển hướng sang chú trọng hơn đến việc xây dựng một hệ sinh thái nông nghiệp hiện đại bao gồm ba trụ cột: một hệ thống ngành công nghiệp có sức chống chịu mạnh mẽ, một cơ chế phân phối chia sẻ lợi ích, và một xã hội nông thôn tràn đầy sức sống. Kinh nghiệm của Trung Quốc cung cấp một tài liệu tham khảo hữu ích cho chúng ta trong việc thiết kế và tích hợp chính sách ở cấp độ hệ thống mà là trụ cột phát triển dài hạn. Mục tiêu cuối cùng là để nông nghiệp Việt Nam không chỉ tỏa sáng trên thế giới bằng con số xuất khẩu, mà còn thực sự trở thành trụ cột vững chắc trong quá trình hiện đại hóa đất nước bằng chính tính bền vững, bao trùm và sức cạnh tranh nội tại của mình.

Biên tập:CAINI LUO

Xét duyệt lần lần một:YANLAN ZHANG

Xét duyệt lần lần hai:CAIHONG TANG

Xét duyệt lần lần ba:ZHIHONG HOU