Lưỡng hội Trung Quốc từ trước đến nay vốn được xem là cửa sổ quan trọng để thế giới quan sát xu hướng phát triển của Trung Quốc. Báo cáo công tác Chính phủ Trung Quốc được xem xét thông qua năm nay đã dành một dung lượng chưa từng có để triển khai một cách có hệ thống về phát triển khoa học công nghệ, nhất là lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), không chỉ cho thấy sức sống mãnh liệt của nền kinh tế Trung Quốc mà còn vẽ ra một bức tranh mới về hợp tác phát triển khoa học công nghệ và hợp tác phát triển công nghiệp cho các nước láng giềng, trong đó có Việt Nam.

PGS.TS Vũ Văn Phúc, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản (Việt Nam)

Trong chính sách phát triển khoa học công nghệ của Trung Quốc, lần đầu tiên một khái niệm mới được đề cập trong báo cáo là “xây dựng hình thái kinh tế thông minh mới”. Điều này đánh dấu sự phát triển kinh tế của Trung Quốc đang tiến từ giai đoạn kinh tế số lên giai đoạn cao hơn là kinh tế thông minh, và lộ trình chuyển đổi này có ý nghĩa mở ra một hướng phát triển mới và kết nối quan trọng đối với các nước trong khu vực, trong đó có Việt Nam.

Theo nội dung Báo cáo công tác chính phủ, những thành tựu Trung Quốc đạt được trong lĩnh vực khoa học công nghệ thực sự đáng trân trọng. Năm 2025, nghiên cứu phát triển và ứng dụng AI, y học sinh học, robot, công nghệ lượng tử...Trung Quốc đã đi đầu thế giới, các mô hình lớn nội địa dẫn dắt hệ sinh thái mã nguồn mở toàn cầu, giá trị gia tăng của ngành sản xuất công nghệ cao và sản xuất thiết bị lần lượt tăng 9,4% và 9,2%, sản lượng xe năng lượng mới vượt 16 triệu chiếc. Đằng sau những con số này là minh chứng sống động cho sự chuyển đổi sâu sắc từ “sản xuất tại Trung Quốc” sang “sản xuất thông minh tại Trung Quốc”. Việc triển khai công tác năm 2026 còn đặt khoa học công nghệ ở vị trí then chốt hơn nữa: mức đầu tư kinh phí phát triển nghiên cứu toàn xã hội đạt 2,8%, tiếp tục thúc đẩy chuyển đổi số trong ngành sản xuất và hành động “AI+”, tiềm năng giải phóng dữ liệu yếu tố được đẩy nhanh, tỷ trọng giá trị gia tăng của các ngành cốt lõi kinh tế số sẽ được nâng lên trên 10,5%. AI được nhắc tới hơn 50 lần trong báo cáo, triển khai toàn diện kế hoạch hành động “AI+”, nhấn mạnh chiếm lĩnh điểm cao công nghệ và đột phá quyết định trong các công nghệ lõi then chốt, những vấn đề này thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Trung Quốc trong việc thúc đẩy tự lực tự cường khoa học công nghệ trình độ cao.

Điểm được quan tâm nhất là khái niệm hoàn toàn mới “xây dựng hình thái kinh tế thông minh mới” trong Báo cáo. Đây không chỉ là sự nâng cấp về mặt công nghệ, mà còn là sự tái cấu trúc có hệ thống đối với phương thức sản xuất, cơ cấu công nghiệp và mô hình quản trị. Cốt lõi của kinh tế thông minh là lấy AI làm động lực, thúc đẩy sự tích hợp sâu rộng của nó với kinh tế thực hữu, hạ tầng số và hệ sinh thái công nghiệp. Về đặc điểm, nó nhấn mạnh phương thức sản xuất hợp tác giữa người và máy – máy móc tiến hóa từ công cụ hỗ trợ thành đối tác có thể cùng con người ra quyết định; nó chủ trương hệ thống mở cùng xây dựng và chia sẻ – phá vỡ rào cản đổi mới thông qua cộng đồng mã nguồn mở, nền tảng chia sẻ dữ liệu; nó bao phủ các kịch bản ứng dụng toàn diện – từ thiết bị sản xuất thông minh đến ô tô kết nối thông minh, từ internet công nghiệp đến y tế thông minh, AI đang thay đổi toàn diện cách thức vận hành kinh tế xã hội. Động lực của nó đến từ ba khía cạnh chính: các tác tử thông minh có khả năng tự lập kế hoạch và thực hiện các nhiệm vụ phức tạp, AI nhập thể lấy robot hình người làm đại diện, và hạ tầng sức mạnh tính toán mới với các cụm tính toán siêu lớn, hợp tác tính toán - điện năng, internet vệ tinh làm đại diện. Trung Quốc đã đặt ra các mục tiêu theo giai đoạn rõ ràng: đến năm 2027, AI sẽ tích hợp rộng rãi với 6 lĩnh vực trọng điểm, tỷ lệ phổ cập thiết bị đầu cuối thông minh vượt 70%; đến năm 2030, kinh tế thông minh trở thành cực tăng trưởng quan trọng; đến năm 2035, bước vào giai đoạn xã hội thông minh toàn diện. Bước nhảy vọt từ “số hoá” sang “thông minh” này chắc chắn sẽ định hình lại bản đồ kinh tế toàn cầu và mang lại cơ hội hợp tác quý báu cho các nước trong khu vực, trong đó có Việt Nam.

Từ giai đoạn kinh tế số lên giai đoạn cao hơn là kinh tế thông minh, sự chuyển đổi này có ý nghĩa rất lớn đối với Việt Nam khi bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Trên thực tế, hợp tác Việt - Trung trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, trong đó có phát triển công nghệ cao, AI, công nghệ xanh... đã được triển khai từ lâu. Tháng 1 năm 2026, “Diễn đàn Hợp tác Công nghệ Xanh và Trí tuệ Nhân tạo Việt – Trung” đã được tổ chức thành công tại thành phố Hồ Chí Minh, “Trung tâm Hợp tác Doanh nghiệp Trung Quốc ra nước ngoài (Việt Nam)” chính thức được thành lập, đánh dấu hợp tác hai bên đã bước vào giai đoạn mới mang tính cơ chế và nền tảng. Ông Đường Lập, Tổng Lãnh sự Trung Quốc tại TP.HCM đã khẳng định rõ: sẽ tiếp tục phát huy vai trò cầu nối, hỗ trợ hợp tác giữa doanh nghiệp hai nước trong các lĩnh vực mới nổi như AI, công nghệ xanh... Các trường hợp thực tế đang đâm chồi nảy nở tại các tỉnh biên giới: Theo truyền thông Quảng Tây, doanh nghiệp nông nghiệp thông minh Quảng Tây đã đưa mô hình AI lớn vào Việt Nam, có thể hỗ trợ tương tác tiếng Việt có thể nhanh chóng chẩn đoán sâu bệnh hại cây trồng với độ chính xác lên tới 92%; tại Hạ Long, lồng bè nuôi trồng thủy sản thông minh nước sâu đầu tiên đã được hạ thủy, robot dưới nước, máy bay không người lái và dữ liệu lớn đang thay đổi mô hình nuôi trồng thủy sản địa phương. Những trường hợp này chứng minh, các giải pháp “AI+” từ Trung Quốc đang thực sự giúp Việt Nam nâng cao hiệu quả sản xuất, tiến tới nền nông nghiệp và thủy sản xanh hơn, thông minh hơn. Mô hình phát triển mã nguồn mở của Trung Quốc trong lĩnh vực AI có lợi cho việc giảm chi phí ứng dụng công nghệ, cho phép các nước láng giềng gồm Việt Nam cùng chia sẻ thành quả công nghệ, đây chính là nền tảng vững chắc cho hợp tác khu vực.

Nhìn về tương lai, dựa trên định hướng của Báo cáo công tác Chính phủ Trung Quốc năm 2026, cho thấy rằng: triển vọng hợp tác giữa Việt Nam và Trung Quốc trong lĩnh vực AI là rất rộng mở. Trước hết, kết nối cơ sở hạ tầng là nền tảng quan trọng. Trung Quốc đang nỗ lực xây dựng phiên bản nâng cấp của “5G + Internet công nghiệp” và đẩy nhanh phát triển Internet vệ tinh, triển khai các công trình hạ tầng mới như cụm tính toán siêu lớn, hợp tác tính toán - điện năng, tăng cường giám sát điều độ sức mạnh tính toán toàn quốc. Nếu những cơ sở hạ tầng thông minh này có thể mở rộng bao phủ và Việt Nam có thể hợp tác phát triển, sẽ nâng cao đáng kể trình độ kết nối số trong khu vực, cung cấp hỗ trợ vững chắc cho thương mại điện tử xuyên biên giới và logistics thông minh. Thứ hai, cơ hội kết nối sâu rộng có nhiều triển vọng. Việt Nam đang trong giai đoạn tăng tốc công nghiệp hóa, hiện đại hóa các lĩnh vực như sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải...Đây là những lĩnh vực có nhu cầu rất lớn về phát triên thông minh. Doanh nghiệp Trung Quốc đã tích lũy kinh nghiệm phong phú trong chuyển đổi thông minh công nghiệp, thông qua chuyển giao công nghệ, hợp tác nghiên cứu phát triển hoặc cùng xây dựng nhà máy thông minh, hai bên có thể cùng nhau khám phá các kịch bản ứng dụng “AI+” phù hợp với điều kiện Việt Nam. Đặc biệt trong các lĩnh vực như nông nghiệp thông minh, cảng thông minh, đô thị thông minh, kinh nghiệm của Trung Quốc có giá trị tham khảo cao. Thứ ba, cùng xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo rất đáng mong đợi. Trung Quốc hỗ trợ xây dựng cộng đồng mã nguồn mở AI, thúc đẩy sự phồn vinh của hệ sinh thái mã nguồn mở, nuôi dưỡng các dự án mã nguồn mở chất lượng cao. Việt Nam có lực lượng nhân lực công nghệ thông tin trẻ trung và năng động, mỗi năm có hơn 50.000 sinh viên tốt nghiệp ngành công nghệ thông tin. Các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp hai nước có thể tăng cường hợp tác về thuật toán mã nguồn mở, đào tạo nhân tài, cùng nhau vun đắp mảnh đất màu mỡ cho đổi mới sáng tạo AI trong khu vực. Thứ tư, trao đổi và học hỏi kinh nghiệm quản trị hiện đại là rất cần thiết. Quản trị AI là vấn đề toàn cầu, Trung Quốc đã tích cực tìm tòi trong việc hoàn thiện quản trị AI, bao gồm kinh nghiệm thực tiễn về an toàn dữ liệu, đạo đức thuật toán, bảo vệ quyền riêng tư, có giá trị tham khảo quan trọng cho Việt Nam trong quá trình xây dựng khuôn khổ pháp lý liên quan. Hai nước Việt - Trung có thể tăng cường trao đổi và phối hợp trong các lĩnh vực như chuẩn mực đạo đức AI, luồng dữ liệu xuyên biên giới, xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật, cùng nhau duy trì trật tự tốt đẹp cho sự phát triển khoa học công nghệ trong khu vực.

Trung Quốc tiến tới kỷ nguyên mới của kinh tế thông minh, lấy AI làm động lực tái định hình sản xuất, công nghiệp và mô hình quản trị, không chỉ tiếp thêm động lực mạnh mẽ cho phát triển chất lượng cao của chính mình mà còn mang lại cơ hội hợp tác cùng có lợi cho các nước láng giềng. Tư thế phát triển cởi mở, bao dung, hợp tác và đổi mới này chính là nền tảng vững chắc cho hợp tác khu vực. Đối với Việt Nam, đây không chỉ là “viễn cảnh phương xa”, mà còn là “cơ hội bên cạnh”. Dựa vào lợi thế địa lý gần gũi, bổ trợ công nghiệp, chỉ cần hai nước kiên trì nguyên tắc cùng thương lượng, cùng xây dựng, cùng chia sẻ, tích cực kết nối với những lợi ích phát triển do “hình thái kinh tế thông minh mới” của Trung Quốc mang lại, nhất định sẽ cưỡng sóng vượt gió trong làn sóng thông minh này, thúc đẩy quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện Việt - Trung tiến lên tầm cao mới trong kỷ nguyên số, cùng nhau xây dựng Cộng đồng chia sẻ tương lai Việt - Trung có ý nghĩa chiến lược. Điều này không chỉ phù hợp với lợi ích chung của hai nước, mà còn sẽ thiết lập một hình mẫu cho hợp tác khoa học công nghệ trong khu vực.

Biên tập:CAINI LUO

Xét duyệt lần lần một:YANLAN ZHANG

Xét duyệt lần lần hai:CAIHONG TANG

Xét duyệt lần lần ba:ZHIHONG HOU